Foreigner's Thailand

สุขภาพ

สารหนูในแม่น้ำเชียงราย: น้ำประปาแม่สายหยุดผลิตหมายความว่าอย่างไรสำหรับชาวต่างชาติและนักท่องเที่ยว และคำแนะนำทางการเรื่องน้ำและปลา

ต้นเดือนพฤศจิกายน สารหนูในแม่น้ำสายสูงกว่ามาตรฐานราว 25 เท่าและน้ำขุ่นจัด ทำให้น้ำประปาแม่สาย 14 หมู่บ้านหยุดผลิตชั่วคราว ตอนนี้จ่ายน้ำได้แล้วแต่ค่าในแม่น้ำยังเกินเกณฑ์ สรุปคำแนะนำทางการเรื่องน้ำในแม่น้ำ ปลาแม่น้ำกก และผลต่อนักท่องเที่ยว Source: https://thestandard.co/mae-sai-river-arsenic-contamination-crisis/

3 นาทีในการอ่าน

The brown Sai River flowing between riverside buildings in Mae Sai, Chiang Rai, July 2017 (Iudexvivorum, Wikimedia Commons, CC0)

สารหนูในแม่น้ำสาย ซึ่งเป็นเส้นแบ่งพรมแดนระหว่างอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย กับเมืองท่าขี้เหล็กของเมียนมา ทำให้การผลิตน้ำประปาสำหรับ 14 หมู่บ้านต้องหยุดชะงักไปช่วงสั้น ๆ เมื่อต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 ปัจจุบันการจ่ายน้ำกลับมาแล้ว แต่ค่าสารหนูในแม่น้ำยังสูงกว่ามาตรฐาน หน่วยงานสาธารณสุขย้ำคำเตือนเรื่องน้ำและปลาจากแม่น้ำอีกครั้ง และภาคการท่องเที่ยวเชียงรายก็กังวลว่าข่าวที่น่าตกใจจะทำให้นักท่องเที่ยวไม่กล้ามาในช่วงไฮซีซัน หากคุณเป็นชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในจังหวัดเชียงราย หรือวางแผนไปแม่สาย สามเหลี่ยมทองคำ หรือแม่น้ำกก บทความนี้สรุปว่าตรวจพบอะไร คำแนะนำอย่างเป็นทางการว่าอย่างไร และในทางปฏิบัติหมายความว่าอย่างไร

ตรวจทานล่าสุด: 13 พฤศจิกายน 2569 ตรวจสอบกับข่าวประชาสัมพันธ์ของกรมควบคุมโรควันที่ 8 ตุลาคม และ 4 พฤศจิกายน 2569 ข่าวของสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงรายวันที่ 4 พฤศจิกายน เรื่องผลตรวจปลาแม่น้ำกก ข้อมูลของกรมควบคุมมลพิษที่ The Standard รายงานเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน และรายงานของเดอะเนชั่น The Thaiger และบางกอกโพสต์

สรุปสั้น

  • เกิดอะไรขึ้น: วันที่ 5 พฤศจิกายน แม่น้ำสายบริเวณชุมชนหัวฝาย อำเภอแม่สาย มีสีน้ำตาลแดงและตะกอนโคลนหนาแน่น ค่าความขุ่นสูงถึง 14,000 NTU เกินขีดความสามารถของระบบกรองน้ำของการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สาย ที่รองรับได้ประมาณ 6,000 NTU และพบสารหนูในน้ำดิบ จึงต้องระงับการผลิต กระทบการจ่ายน้ำให้ 14 หมู่บ้าน ในตำบลแม่สายและตำบลเวียงพางคำ
  • สูงแค่ไหน: ผลการตรวจคัดกรองเบื้องต้นที่บ้านหัวฝายวันที่ 6 พฤศจิกายน พบสารหนู 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร สูงกว่ามาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ประมาณ 25 เท่า
  • ตอนนี้: วันที่ 7 พฤศจิกายน ความขุ่นลดลงเหลือ 1,164 NTU และสารหนูในน้ำดิบลดลงเหลือ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร กปภ. กลับมาผลิตและจ่ายน้ำได้ตามปกติ แต่สารหนูยังสูงกว่ามาตรฐาน จึงยังต้องเฝ้าระวังต่อเนื่อง
  • ยังได้รับผลกระทบ: ประมาณ 60 ครัวเรือน ในพื้นที่สูงของบ้านผาแตกยังไม่มีน้ำประปาและต้องใช้น้ำจากรถบรรทุก ตามรายงานของบางกอกโพสต์ที่ Thai Roundup สรุปไว้เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน
  • แม่น้ำสายอื่น: กรมควบคุมมลพิษระบุว่าผลตรวจเดือนกันยายน แม่น้ำกก แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
  • คำแนะนำทางการ: ห้ามนำน้ำจากแม่น้ำสายมาดื่ม ประกอบอาหาร หรือทำน้ำแข็ง และหลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำจากแม่น้ำมาบริโภค ให้ใช้น้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐาน หรือน้ำประปาที่หน่วยงานในพื้นที่ตรวจสอบแล้ว สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422
  • สำหรับนักท่องเที่ยว: สมาคมการท่องเที่ยวจังหวัดเชียงรายระบุว่าน้ำที่ใช้ในโรงแรมและร้านอาหารยังปลอดภัย และแหล่งท่องเที่ยวอย่างน้ำตกและบ่อน้ำพุร้อนยังเปิดให้บริการตามปกติ

ตรวจพบอะไรบ้าง

แม่น้ำสายถูกเฝ้าระวังโลหะหนักมาตั้งแต่ปัญหามลพิษเริ่มปรากฏเมื่อประมาณสองปีก่อน โดยมีการชี้ว่าต้นเหตุหลักมาจากการทำเหมืองแร่ต้นน้ำในฝั่งเมียนมา เจ้าหน้าที่กรมควบคุมมลพิษให้ข้อมูลกับสื่อว่า ผลการตรวจรายเดือนในแม่น้ำสายสูงสุดราว 28 เท่าของมาตรฐานเมื่อต้นเดือนสิงหาคม 2569 ก่อนจะลดลงมาอยู่ที่เฉลี่ย 0.012–0.017 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งยังสูงกว่าเกณฑ์ หน่วยงานระบุว่าค่าที่พุ่งขึ้นล่าสุดเกิดจากฝนที่ชะล้างสารเคมีจากพื้นที่ต้นน้ำลงสู่แม่น้ำ

เหตุการณ์ต้นเดือนพฤศจิกายนรุนแรงกว่า หลังแม่น้ำขุ่นจัดในวันที่ 5 พฤศจิกายน กปภ. ต้องลดการจ่ายน้ำ และเดอะเนชั่นรายงานว่าชาวบ้านพบน้ำประปาขุ่นและมีสีแดง บางคนมีอาการคันผิวหนังหลังใช้น้ำบาดาล ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายระบุเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายนว่าการจ่ายน้ำฟื้นกลับมาราวร้อยละ 80 และเมื่อความขุ่นและสารหนูลดลงในวันที่ 7 พฤศจิกายน การผลิตก็กลับมาเป็นปกติ เจ้าหน้าที่ได้เก็บตัวอย่างน้ำจากบ้านหัวฝาย สะพานมิตรภาพแม่น้ำสายแห่งที่ 2 และบ้านป่าซางงาม ส่งตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ และเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สั่งการให้กรมควบคุมมลพิษติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด

หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำอะไร

กรมควบคุมโรคออกคำเตือนครั้งแรกเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม ถึงประชาชนใน 5 ตำบลของอำเภอแม่สาย ได้แก่ แม่สาย โป่งผา ศรีเมืองชุม เวียงพางคำ และเกาะช้าง โดยมีข้อแนะนำดังนี้

  1. ห้ามนำน้ำจากแม่น้ำสายมาดื่ม
  2. ห้ามนำน้ำจากแม่น้ำสายมาประกอบอาหาร
  3. ห้ามนำน้ำจากแม่น้ำสายมาทำน้ำแข็งหรือเครื่องดื่ม
  4. หลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำมาบริโภค
  5. ติดตามประกาศจากจังหวัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

กรมควบคุมโรคระบุว่าทางเลือกที่ปลอดภัย ได้แก่ น้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐาน น้ำประปาที่หน่วยงานในพื้นที่ตรวจสอบและควบคุมคุณภาพแล้ว หรือน้ำที่ผ่านระบบผลิตและตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐาน กลุ่มที่ควรใส่ใจเป็นพิเศษ ได้แก่ เด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และผู้ประกอบอาชีพในลำน้ำ

วันที่ 4 พฤศจิกายน กรมควบคุมโรคเปิดเผยว่า การเฝ้าระวังสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยงในลุ่มแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก แม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำโขง พบว่าสารหนูในปัสสาวะปี 2569 มีแนวโน้มสูงกว่าปี 2568 ในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ ที่ประชุมผู้เชี่ยวชาญเมื่อวันที่ 29 ตุลาคมให้ข้อมูลว่าปริมาณที่ตรวจพบอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำและยังไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ แต่ต้องติดตามเฝ้าระวังในระยะยาว กรมฯ ขอให้ประชาชนในพื้นที่สังเกตอาการตนเอง โดยเฉพาะอาการทางผิวหนัง หากผิดปกติให้รีบพบแพทย์

ปลาจากแม่น้ำกก

แม่น้ำกกไหลผ่านตัวเมืองเชียงรายและเป็นเส้นทางล่องเรือยอดนิยม ผลที่สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงรายเผยแพร่เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน จากตัวอย่างสะสม 259 ตัวอย่างในลุ่มแม่น้ำกก พบว่าเนื้อปลาเกือบทั้งหมดผ่านเกณฑ์ โดยเนื้อปลา 126 จาก 127 ตัวอย่างอยู่ในมาตรฐาน แต่ไส้ปลาเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ในจังหวัดเชียงราย ไส้ปลา 112 ตัวอย่าง พบตะกั่วเกินมาตรฐาน 26 ตัวอย่าง และสารหนูเกินมาตรฐาน 7 ตัวอย่าง คำแนะนำคือ

  • เลือกบริโภคเฉพาะเนื้อปลาที่ปรุงสุกทั่วถึง เช่น ปลานึ่งหรือปลาเผา
  • หลีกเลี่ยงอาหารปลาดิบ รวมถึงลาบปลาดิบ
  • ทำน้ำพริกปลา แจ่วปลา ปลาจ่อม หรือปลาร้า ให้ควักไส้และเครื่องในออกก่อนทุกครั้ง แม้จะเป็นปลาตัวเล็กทั้งตัว
  • หลีกเลี่ยงหอยขมจากบ้านสบรวก ซึ่งตรวจพบสารหนูเกินเกณฑ์

หมายความว่าอย่างไรสำหรับผู้อยู่อาศัยและนักท่องเที่ยวในเชียงราย

สำหรับพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัด ชีวิตประจำวันไม่ได้รับผลกระทบ โรงแรม ร้านอาหาร และแหล่งท่องเที่ยวเปิดตามปกติ เจ้าหน้าที่ด้านการท่องเที่ยวย้ำว่าน้ำที่นักท่องเที่ยวใช้ปลอดภัย และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยสำนักงานเชียงรายระบุว่ากิจกรรมท่องเที่ยวในแม่น้ำกกยังดำเนินไปตามปกติ ความเสี่ยงเฉพาะคือน้ำจากแม่น้ำที่ไม่ผ่านการบำบัด และปลาหรือสัตว์น้ำที่จับจากแม่น้ำ โดยเฉพาะในอำเภอแม่สาย

ข้อควรปฏิบัติ

  • ดื่มน้ำบรรจุขวดหรือน้ำที่ผ่านการบำบัด ซึ่งนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ก็ทำอยู่แล้ว และอย่าใช้น้ำจากแม่น้ำกับสิ่งที่จะกินหรือดื่ม
  • หากเช่าบ้านในแม่สาย ให้ถามเจ้าของบ้านว่าใช้น้ำประปาของ กปภ. หรือใช้บ่อน้ำส่วนตัวหรือน้ำจากแม่น้ำ หากน้ำประปาขุ่นหรือเปลี่ยนสี ให้แจ้ง กปภ. สาขาแม่สาย และติดตามประกาศในพื้นที่
  • ที่ร้านอาหารท้องถิ่น สามารถถามได้ว่าปลาเป็นปลาเลี้ยงหรือปลาที่จับจากแม่น้ำ ชาวบ้านริมแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกหันไปซื้อปลาจากบ่อเลี้ยงแทน
  • หลีกเลี่ยงการว่ายน้ำหรือลงเดินในแม่น้ำสาย และตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค ให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำจากพื้นที่เฝ้าระวังโดยไม่จำเป็น
  • พบแพทย์ หากมีอาการผิดปกติทางผิวหนังหลังใช้น้ำในพื้นที่ และแจ้งแพทย์ว่าพักอยู่ที่ไหน หรือโทรปรึกษาสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422
  • หากวางแผนข้ามแดนที่แม่สาย เรื่องนี้เป็นปัญหาคุณภาพน้ำ ไม่ใช่การปิดด่าน แต่ควรตรวจสอบการเปิดให้บริการของจุดผ่านแดนก่อนเดินทาง

จังหวัดทำอะไรอยู่

จังหวัดเชียงรายวางแผนการดำเนินงาน 3 ระยะ ระยะเร่งด่วน ให้ตรวจสารหนูและโลหะหนักก่อนนำน้ำเข้าระบบผลิตประปาทุกครั้ง หากค่าความขุ่นเกิน 6,000 NTU ให้หยุดผลิตทันที พร้อมเตรียมแหล่งน้ำสำรองจากประปาตำบลเกาะช้าง 1 แห่ง และแหล่งน้ำขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอีก 5 แห่ง รวมถึงรถบรรทุกน้ำและชุดผลิตน้ำประปาสนาม ระยะกลาง เร่งพัฒนาแหล่งน้ำดิบจากอำเภอเชียงแสนมาสนับสนุนอำเภอแม่สาย ควบคู่กับการพัฒนาน้ำบาดาลและถังเก็บน้ำสำรอง ระยะยาว พัฒนาแหล่งน้ำเพิ่มเติม เช่น อ่างเก็บน้ำดอยหัวแม่คำ ติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติในแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำกก และประสานความร่วมมือกับเมียนมาเพื่อแก้ปัญหามลพิษข้ามพรมแดน

เช็กลิสต์

  • ไม่ดื่ม ไม่ประกอบอาหาร และไม่ทำน้ำแข็งจากน้ำแม่น้ำสาย
  • ใช้น้ำบรรจุขวดหรือน้ำประปาที่ตรวจสอบแล้ว
  • งดไส้ปลาจากแม่น้ำและหอยขมจากบ้านสบรวก กินเฉพาะเนื้อปลาที่ปรุงสุก
  • เช่าบ้านในแม่สาย? ถามเจ้าของบ้านเรื่องแหล่งน้ำ
  • มีอาการผิดปกติทางผิวหนัง? พบแพทย์ หรือโทร 1422
  • ติดตามประกาศของจังหวัดเชียงรายและ กปภ.

แหล่งข้อมูล

ภาพ: "Sai River, Chiang Rai - 2017-07-01" ถ่ายเมื่อเดือนกรกฎาคม 2017 โดย Iudexvivorum จาก Wikimedia Commons สัญญาอนุญาต CC0 (สละสิทธิ์เป็นสาธารณสมบัติ) ภาพนี้ใช้ประกอบเท่านั้น ไม่ได้แสดงสภาพในเดือนพฤศจิกายน 2569

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือประกาศทางการ ค่าคุณภาพน้ำและคำแนะนำของทางราชการอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดติดตามประกาศของจังหวัดเชียงราย กปภ. และกรมควบคุมโรค และปรึกษาแพทย์หากมีข้อกังวลด้านสุขภาพ หากมีคำถามเกี่ยวกับการพำนักในประเทศไทยของคุณเอง โปรดยืนยันกับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองหรือสถานทูตของคุณ

ทำอะไรต่อ

  1. เปิดบัญชีธนาคารเอกสาร KYC ประเภทวีซ่าที่ธนาคารรับ และเคล็ดลับสาขา